Ni gɛrɛntɛ be fɔra gɛrɛntɛ koo la, a ka ɲi k’a mara ka ɲɛ walisa a ka to a ka ɲi ani a ka baara ka ɲɛ. Komi n’ ye gɛrɛnw feerebaga ye, n’ b’a faamu ko a nafa ka bon ka sannikɛlaw ɲɛminɛ u ka se k’o fɛɛn mara cogo ɲuman na. Nin bololasegisɛbɛn kɔnɔ, n’ bena ladili nafaman dɔw di aw ma minw b’a yira cogo min na aw be se ka gɛrɛnw mara aw sannin kɔ.
Mun na a ka ɲi ka fɛɛnw mara ka ɲɛ
Knee bandi labɛnna walisa ka gɛrɛnw dɛmɛ ani k’u sabati baara sifa caaman wagati la. Nka, n’a ma mara ka ɲɛ, a ka nɔrɔcogo be se ka tiɲɛ, ani bandi yɛrɛ be se ka yɛlɛma. O be se k’a to a ka baara tɛ dɔgɔya ani a ka sii be surunya. N’i be gɛrɛntɛ mara ka ɲɛ, i be se k’a to a be to cogo ɲuman na ani a be se ka baara kɛ n’a ye tuma o tuma n’i mako b’a la.
Marali cogoya ɲumanw
Fɛɛn fɔlɔ min ka ɲi ka kɛ ka gɛrɛnw mara, o ye ka yɔrɔ ɲuman ɲini. O bandi ka kan ka bila yɔrɔ nɛnɛman na, yɔrɔ jalen na, tile yeelen ni funteni tɛ se ka don yɔrɔ minw na. Funteni caman be se ka kɛ sababu ye ka nɔrɔnan yeelen walima ka nɔrɔ dɔɔni, k’a sɔrɔ jigiya caman be se ka kɛ sababu ye ka mugu falen. So min kɔnɔ, fani marayɔrɔ wala tiriwari be yɔrɔ min na, funteni be to ka yɛlɛma, o ye yɔrɔ ɲuman ye ka gɛrɛnw mara.
Ka bandi latanga tiɲɛni ma .
Walisa kasɛti kana tiɲɛ, a nafa ka bon k’a mara a ka minan fɔlɔ kɔnɔ walima minan datugunin kɔnɔ. O bena a tanga buguri, nɔgɔ ani fɛɛn nɔgɔnin wɛrɛw ma. Ni fɛɛn fɔlɔ tɛ yen tugun, i be se ka baara kɛ ni manakɔfuru wala kɛsu fitinin dɔ ye min be se ka mara. Aw k’aw janto ko minan saniyanin lo ani a jalen lo sanni aw ka juru don a kɔnɔ.
Ka ban ka yɛlɛma ani ka yɛlɛma
N’i be gɛrɛntɛ gɛrɛntɛ wala k’a yɛlɛma, o be se k’a labɛncogo tiɲɛ ani k’a ka baara nɔɔ to a kan. N’i be kaseti marala, a ɲini k’a to yɔrɔ pɛtɛnin na. N’i ka ɲi k’a yɛlɛma, i k’o kɛ dɔɔni dɔɔni walisa i kana kurukuruw bɔ minw be se ka yɛlɛma yɛlɛma. O bena a to bandi be to ka yɛlɛma ani n’a y’a don a la, a be nɔrɔ ka ɲɛ.
Tagamasiɲɛ ani labɛn
N’i be ni gɛrɛntɛ gɛrɛntɛ caaman ye, a ka ɲi i k’u sɛbɛ k’u san loon ani gɛrɛntɛ sifa. O la, a bena nɔgɔya i ma ka kaseti ka wagati lɔn ani k’a to i be baara kɛ ni kaseti kɔrɔman ye fɔlɔ. I be se fana ka kasetiw labɛn ka kɛɲɛ n’u bonya wala u sifa ye walisa mɔgɔw k’u sɔrɔ nɔgɔman na.
Ka baara dabila loonw sɛgɛsɛgɛ
I ko fɛɛn wɛrɛw, gɛrɛntɛ be ni wagati ye min be se ka ban. A nafa ka bon i k’a filɛ a be se ka ban loon min na sɛbɛnin kan ani ka baara kɛ ni kasɛti ye sanni a ka ban. N’i be baara kɛ ni bandi min ka wagati banna, n’a sɔrɔ o tɛna dɛmɛ ni nɔrɔli kɛ cogo kelen na, ani o be se ka farigolo dimi.
Jateminɛ kɛrɛnkɛrɛnninw be kɛ gɛrɛntɛ sifa caaman koo la .
Kɔnɔni bandi sifa caaman be sɔrɔ sugu la i n’a fɔ bandi elastiki, bandi gɛlɛn ani bandi kinesiolozi. N’a sɔrɔ a suguya kelen kelen bɛɛ be ni marali cogoya kɛrɛnkɛrɛnninw ye. Ɲɛyirali fɛ, n’a sɔrɔ bandi elastiki be se ka yɛlɛma funteni ni jii la, k’a sɔrɔ kinesiolozi bandi ka ɲi ka mara cogo dɔ la min b’a to a be se ka nɔrɔ ɲɔgɔn na. I be ni bandi sifa min ye, i k’a dilanbaga ka cikanw kalan o la.
Ka gɛrɛfɛla kɔrɔw mara
N’i ye gɛrɛntɛ dɔ ta ani i b’a fɛ ka baara kɛ n’a ye tugun, a nafa ka bon i k’a saniya ka ɲɛ sanni k’a mara. Nɔgɔ, wɔsiji, walima nɔgɔ bɛɛ bɔ bandi kan ni safinɛ ni jii nɔgɔman ye. Aw b’a to bandi ka ja pewu sanni aw k’a mara. I be se ka baara kɛ ni bandi saniyalan ye wala banakisɛfagalan dɔ fana walisa ka bandi saniya ani banakisɛw tɛ yen.
Kuma laban
Knee bandi marali ka ɲɛ, o nafa ka bon walisa a ka ɲumanya n’a ka baarakɛcogo ka to a nɔɔ na. N’i be tugu o ladili nunu kɔ, i be se k’a to i ka gɛrɛntɛ be to cogo ɲuman na ani n’i mako b’a la tuma o tuma, i be se ka baara kɛ n’a ye. Komi n ye gɛrɛnw feerebaga ye, n b’a fɛ ka fɛn ɲumanw ni kunnafoni nafamanw di an ka sannikɛlaw ma. N’i be ɲiningali dɔw kɛ wala n’i mako be ladili wɛrɛw la gɛrɛntɛ marali koo la, kana sigasiga ka [an weele ka baro kɛ n’an ye ka sanni kɛ]. An be yan k’i dɛmɛ ka nafa caaman sɔrɔ i ka gɛrɛnw na.
Sɛbɛnw
- Dilanbaga ka cikanw gɛrɛfɛla fɛnw kan
- Lɔnniya min be sɔrɔ fɛɛnw maracogo n’u latangacogo la
