A faamuna, mɔgɔw! Komi n’ ye fasa bandi feerebaga ye, n’ ye ɲiningali caaman sɔrɔ fasa bandi be nɔɔ min to funu kan. An k’an yɛrɛ don barokun ɲuman nin na.
A fɔlɔ, funu ye mun lo ye? Funu ye farigolo ka jaabi ye joginni, banakisɛ, walima dimi ma. A be i n’a fɔ mankankɛlan min be baara kɛ ka farigolo yɔrɔ tiɲɛninw latanga ani k’u labɛn. N'i mandimina, i farigolo bi jolikuru nɛrɛmanw ni fɛɛn wɛrɛw ci joginyɔrɔ la. O bi se ka na ni funu tagamasiɲɛ kɔrɔmanw ye: bilenya, funu, funteni, ani dimi.
Sisan, an k’o kuma fasa koo la. Fasa bandi, min be weele fana ko kinesiolozi bandi, o ye bandi ye min be se ka yɛlɛma ani a be nɔrɔ i fari la. A be komi bandi-aid kulɛrilaman dɔ nka a be koo caaman wɛrɛ kɛ. A dilanna fɔlɔ saan 1970 wagati la Zapɔn ka dɔgɔtɔrɔcɛ dɔ fɛ min tɔgɔ ko Kenzo Kase. Kabi o wagati, a ka di farikoloɲanagwɛlaw, farikoloɲanagwɛlaw ani hali mɔgɔ minw be to ka dimi furaw ɲini.
O la, fasa be nɔɔ juman lo to funu kan? O kɛcogo damadɔ lo be yen.
O fɛɛrɛ jɔnjɔn dɔ ye ka joli bolicogo fisaya. N'i ye fasa juru siri farigolo fununin lamini na, o be se ka farigolo kɔrɔta dɔɔni dɔɔni. O be yɔrɔ dɔɔni bila farigolo ni farigolo yɔrɔ minw be jukɔrɔla cɛ. O kama, joli sira minw be o yɔrɔ la, u be se ka bonya ani ka yɛlɛma. Joli bɔli ka ɲɛ o kɔrɔ ye ko nɔgɔ ni balofɛnw be se ka se farigolo yɔrɔ fununinw na, o min be dɛmɛ don kɛnɛyali la. Ni farigolo be se ka kɛnɛya joona, funu be jigi joona. Ɲɛyirali fɛ, n’i seenkun sɔgɔnin lo ani i y’a lamini ni fani ye, joli min be boli ka ɲɛ, o be se ka funu dɔgɔya ani ka kɛnɛya joona. I be se ka kalan wɛrɛw lajɛ o barokun kan .4-sɛgɛsɛgɛlidfgsdfg.
Fasa bandi be nɔɔ to funu kan cogo wɛrɛ min na, o ye a ka nɔɔ ye joli bɔyɔrɔ kan. Limfatiki sisitɛmu lo be nɔgɔ, baga ani jii caaman bɔ farigolo la. Ni funu be yen, tuma caaman na jii be lajɛn yɔrɔ min banana. Fasa be se ka dɛmɛ don ka joli bɔli lawuli. N'a b'a sama dɔɔni dɔɔni farigolo kan, a be jii nɔgɔyali lawuli, o min be dɛmɛ don ka jii caman bɔ ani ka funu dɔgɔya. O la, n’i gɛrɛn fununin lo boli wagatijan kɔ, n’i be nɛgɛkunbɛnnan don i fari la, o be se k’i farikolo dɛmɛ k’o jii wɛrɛ bɔ i la ka ɲɛ.
Fasa bandi fana be se ka lɔyɔrɔba ta dimi faamuyali la, min be taga ni funu ye cogo tilennin na. Dimi ye funu tagamasiɲɛ ye min ka ca, wa n'i be dimi la, i farigolo ka haminankow be se ka caya, o be se ka funu cogoya janya. Fasa nɛgɛ be se ka fasa ni gɛrɛnw dɛmɛ dɔɔni ani k’u lasigi, o be se ka dimi dɔgɔya. Ni dimi ma dɔgɔya, i farigolo tɛ hami kojugu, o bi se ka nɔɔ ɲuman to funu kan. A be komi feedback loop - dimi dɔgɔyali kɔrɔ ko haminankow dɔgɔyara, ani haminankow dɔgɔyali be se ka kɛ sababu ye ka funu jaabi ɲuman di.
Sisan, an k’a filɛ - diɲɛ misaliya dɔw la. N’ ye sannikɛlaw sɔrɔ ka na n’ fɛ ka maana kabakomanw lakali n’ ye. Farikoloɲanagwɛla dɔ tun mandimina a kamankun na. A tun be funu ni dimi kɛlɛla kabini lɔgɔkun caaman. A y’a daminɛ ka baara kɛ n’an ka fasa nɛgɛ ye minkɛ, a y’a kɔrɔsi ko funu dɔgɔyara kosɔbɛ tile damanin dɔrɔn kɔnɔ. Dimi fana tun be se ka nɔgɔya, ani a sera ka segi ka fɔrɔmasɔn kɛ joona.
Sannikɛla wɛrɛ tun be ni bana basiginin dɔ ye a seenkun na. Funu min tun b’a seenkun na, o tun be to ka wuli tuma o tuma n’a tun be tagamana wagatijan kɔnɔ. A y’a daminɛ ka baara kɛ n’an ka fasa ye k’an yɛrɛ tanga bana ma. A ma dan ka dɔ bɔ flare - ups ka caya la, nka ni funu tun be yen, a tun tɛ juguya.
Nka a nafa ka bon k’a lɔn ko fasa tɛ fura ye - bɛɛ. A be nɔɔ bɔ kosɔbɛ n’a be kɛ furakɛli labɛn dafanin dɔ kɔnɔ. Misaliya la, n'i joginna kosɛbɛ, i ka kan ka furakɛli ladili ɲini dɔgɔtɔrɔ fɛ walima farikoloɲanagwɛla fɛ. Fasa nɛgɛ be se ka kɛ fura wɛrɛw ye i n’a fɔ lafiɲɛ, glaci, nɛgɛkunbɛnnan ani yɛlɛmani (RICE).
N’i be miirila ka baara kɛ ni fasa bandi ye funu kama, ladilikan damadɔ filɛ nin ye. A fɔlɔ, i bena bandi siri yɔrɔ min na, i k’o yɔrɔ saniya ani k’a ja. O b’a to bandi be nɔrɔ ka ɲɛ. A filanan, i ka tugu baarakɛcogo ɲumanw kɔ. O la, a be se ka nɛgɛrifɛnw siri cogo caaman na ka kɛɲɛ ni farikolo yɔrɔ n’a joginnin sifa ye. I be se ka kalan caaman sɔrɔ ɛntɛrɛnɛti kan minw b’a yira i be se k’o kɛ cogo min na ka ɲɛ.
Komi n ye fasa bandi feerebaga ye, n b’a fɛ kosɛbɛ ka - fɛn ɲumanw dilan. An ka fasa bandi dilanna ni fɛnw ye minw tɛ mɔgɔ farikolo yɔrɔ dɔw tiɲɛ ani u be mɛn. A be se ka yɛlɛma n’i farikolo tagamasiɲɛw ye k’a sɔrɔ a ka nɔrɔli fanga tɛ bɔ a la. I mana kɛ farikoloɲanagwɛla ye min b’a fɛ ka funu dɔgɔya tulonba dɔ kɔ wala mɔgɔ min be funu basiginin dɔ kunbɛnna wo, an ka fasa nɛgɛ be se ka kɛ sugandili ɲuman ye.
N’i b’a fɛ ka koo caaman lɔn an ka fanikolon koo la wala n’i b’a fɛ ka baro daminɛ n’an ye sanni koo la, kana sigasiga k’an weele. An be yan tuma bɛɛ k’i ka ɲiningaliw jaabi ani k’i dɛmɛ ka fɛɛn ɲuman sɔrɔ i makoya kama.
A laban, fasa nɛgɛ be se ka nɔɔ ɲuman to funu kan joli bolicogo ɲuman sababu fɛ, ka joli bɔyɔrɔ lawuli ani ka dimi faamuyali dɔgɔya. O ye baarakɛminan nɔgɔman ye nka a be se ka kɛ dɛmɛ nafaman ye i ka kɛnɛyako n’i ka kɛnɛyako la. O la, mun na i t’a lajɛ k’a filɛ i yɛrɛ ye nafa minw b’a la?
Sɛbɛnw
- Kase K, Wallis J, Kase A. Kinesio ka sɛgɛsɛgɛri kɛcogo: furakɛli ni farikoloɲanagwɛ baarakɛcogo min be kɛ ni sɛgɛsɛgɛrikɛlan elastiki ye. 3rd ed. Kinesio Kasɛti Jɛnkulu min be jamanaw ni ɲɔgɔn cɛ; saan 2012.
- Bandy WD, Irion JM, Briggler M. Wagati ni funteni be nɔɔ min to mɔgɔkɔrɔbaw ka fasa janya kan. Fiziki Teri. 1997 Ɔkutɔburukalo;77(8):849 - 57.
